Għal aktar dettalji dwar kull data ewlenija, jekk jogħġbok ara l-informazzjoni hawn taħt:
26 ta' Jannar ‐ Jum is-Sopravivenza, Jum il-Luttu, Jum l-Invażjoni
January 26 marks the day in 1788 when Captain Arthur Phillip raised the British flag at Sydney Cove. By that evening, the full First Fleet of eleven ships had anchored in Port Jackson, more than eight months after leaving England. While this moment is often framed as the start of the nation, it was neither the beginning of British arrival nor the formal establishment of the colony. Aboriginal peoples had been living on the continent we now know as Australia for more than 60, 000 years, or 1600 generations.
L-isem ta’ Jum l-Awstralja ħa kważi 150 sena u mhux dejjem kien isir fis-26 ta’ Jannar. L-ewwel “Jum l-Awstralja” fil-fatt sar fit-30 ta’ Lulju 1915 biex jinġabru fondi għall-isforz tal-Ewwel Gwerra Dinjija. Fis-snin tletin, Victoria bdiet kampanja biex is-26 ta’ Jannar jiġi ċċelebrat madwar l-Awstralja bħala Jum l-Awstralja nhar ta’ Tnejn, u b’hekk isir tmiem il-ġimgħa twil. Fis-26 ta’ Jannar 1938, il-mexxejja tal-Ewwel Nazzjonijiet iltaqgħu għal Jum ta’ Luttu biex jipprotestaw kontra t-trattament ħażin tagħhom mill-Awstraljani bojod u biex ifittxu d-drittijiet taċ-ċittadinanza sħiħa.
Fl-1988, is-sena biċentenarja tal-Awstralja, l-istati u t-territorji qablu li jiċċelebraw Jum l-Awstralja fis-26 ta' Jannar, minflok b'weekend twil. Il-popli tal-Ewwel Nazzjonijiet semmew mill-ġdid Jum l-Awstralja bħala "Jum l-Invażjoni".
Huwa biss minn mindu twaqqaf il-Kunsill Nazzjonali tal-Jum l-Awstralja fl-1994 li s-26 ta' Jannar ġie stabbilit bħala Jum l-Awstralja. Fi snin reċenti kien hemm sejħiet dejjem akbar biex Jum l-Awstralja jsir f'data differenti, b'rikonoxximent li l-wasla tal-Ewwel Flotta u l-kolonizzazzjoni li segwiet kienu devastanti għall-popli tal-Ewwel Nazzjonijiet.
13 ta' Frar – Anniversarju tal-Apoloġija Nazzjonali 2008
Dan l-avveniment jimmarka l-anniversarju tal-Apoloġija fl-2008 lill-popli Indiġeni tal-Awstralja fil-Kamra tad-Deputati. L-apoloġija saret mill-eks Prim Ministru, Kevin Rudd għal-liġijiet, il-politiki u l-prattiki tal-passat li kellhom impatt fuq il-Popli tal-Ewwel Nazzjonijiet tal-Awstralja, partikolarment membri tal-Ġenerazzjonijiet Misruqa. Il-mozzjoni ġiet appoġġjata mill-Oppożizzjoni u għaddiet miż-żewġ kmamar tal-Parlament. Ħafna membri tal-Ġenerazzjonijiet Misruqa kienu preżenti fil-Kamra biex jisimgħu l-Apoloġija u eluf oħra mlew il-Great Hall tal-Parlament u niżlu fuq il-lawns biex jarawha fuq skrins kbar. Għal aktar informazzjoni żur https://www.reconciliation.org.au/national-apology-anniversary/
21 ta' Frar – Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna
Il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Omm jirrikonoxxi li l-lingwi u l-multilingwiżmu jistgħu javvanzaw l-inklużjoni, u l-fokus tal-Għanijiet ta' Żvilupp Sostenibbli fuq li ħadd ma jitħalla barra. L-UNESCO temmen li l-edukazzjoni, ibbażata fuq l-ewwel lingwa jew il-lingwa materna, trid tibda mis-snin bikrin peress li l-kura u l-edukazzjoni bikrija tat-tfal huma l-pedament tat-tagħlim.
It-theddida tat-telf tal-lingwi toħloq riskju serju għall-wirt kulturali tal-Awstralja, u għall-benesseri ta’ ħafna nies tal-Ewwel Nazzjonijiet. Fl-Awstralja, huwa stmat li hemm 250 lingwa Aboriġina u tal-Gżejjer tat-Torres Strait, iżda madwar 120 biss għadhom mitkellma. Minn dawn il-lingwi madwar 90 fil-mija huma fil-periklu.
L-Awstraljani jistgħu jieħdu azzjoni biex itejbu l-preservazzjoni, il-promozzjoni u t-tagħlim tal-lingwi tal-Ewwel Nazzjonijiet madwar l-Awstralja. Bħala nazzjon nistgħu naħdmu lejn Awstralja fejn l-Ewwel Lingwi huma rispettati nazzjonalment u mitkellma minn membri tal-komunità madwar pajjiżna.
19 March – National Close the Gap Day
In 2006, more than 40 national organisations came together to form Close the Gap ‐ Australia’s largest ever campaign to improve the health of Aboriginal and Torres Strait Islander people. Every year, Australians are encouraged to hold their own event on National Close the Gap Day to raise awareness about the life expectancy gap between Indigenous and non-Indigenous Australians. Since 2006, the Close the Gap campaign has achieved an enormous amount through community support.
17 – 23 ta’ Marzu – Il-Ġimgħa tal-Armonija
Jum l-Armonija huwa jum ta’ rispett kulturali għal kull min isejjaħ l-Awstralja d-dar tiegħu – mis-sidien tradizzjonali ta’ din l-art sa dawk li ġew minn ħafna pajjiżi madwar id-dinja. Billi jipparteċipaw fl-attivitajiet ta’ Jum l-Armonija, in-nies jistgħu jitgħallmu u jifhmu kif l-Awstraljani kollha minn sfondi differenti jappartjenu bl-istess mod għal din in-nazzjon u jarrikkixxuha. Għal aktar informazzjoni żur Jum l-Armonija
26 ta' Mejju - Jum Nazzjonali tad-Dispjaċir
Jum Nazzjonali tad-Dispjaċir huwa jum sinifikanti għall-popli Aboriġinali u tal-Gżejjer tat-Torres Strait, u b'mod partikolari għas-superstiti tal-Ġenerazzjonijiet Misruqa. Il-kommemorazzjoni ta' 'Jum id-Dispjaċir' kienet waħda mir-rakkomandazzjonijiet tar-rapport Bringing Them Home, li tressaq fil-Parlament fis-26 ta' Mejju 1997. Dan ir-rapport kien ir-riżultat ta' Inkjesta Nazzjonali dwar it-tneħħija bil-forza tat-tfal Indiġeni mill-familji, il-komunitajiet u l-identità kulturali tagħhom. L-ewwel 'Jum id-Dispjaċir' sar f'Sydney fl-1998 u issa jsir nazzjonalment b'tifkiriet u avvenimenti kommemorattivi li jonoraw il-Ġenerazzjonijiet Misruqa.
27 ta' Mejju – 3 ta' Ġunju ‐ Ġimgħa Nazzjonali tar-Rikonċiljazzjoni
Din il-ġimgħa hija żmien ideali biex kulħadd jingħaqad fil-konverżazzjoni ta’ rikonċiljazzjoni u jirrifletti fuq l-istorji, il-kontribuzzjonijiet u l-kisbiet kondiviżi. Issir kull sena u huwa żmien biex niċċelebraw u nibnu fuq ir-relazzjonijiet ta’ rispett kondiviżi bejn in-nies Aboriġinali u dawk tal-Gżejjer tat-Torres Strait u Awstraljani oħra. Preċeduta mill-Jum Nazzjonali tad-Dispjaċir fis-26 ta’ Mejju, il-Ġimgħa tar-Rikonċiljazzjoni Nazzjonali hija mdawra b’żewġ avvenimenti ewlenin fl-istorja tal-Awstralja, li jipprovdu simboli qawwija għar-rikonċiljazzjoni:
- 27 ta' Mejju 1967 – Wara 10 snin ta' kampanji, sar referendum dwar ir-rikonoxximent tal-Indiġeni fil-kostituzzjoni Awstraljana. It-tħejjija għall-votazzjoni ffokat l-attenzjoni pubblika fuq il-fatt li l-Aboriġini u l-Gżejjer tat-Torres Strait kienu trattati bħala ċittadini tat-tieni klassi. Kważi 91 fil-mija tal-elettorat ivvota biex jemenda l-kostituzzjoni.
- 3 ta' Ġunju 1992 – id-deċiżjoni storika ta' Mabo (ara hawn taħt). It-tema għall-2025 'Bridging Now to Next' tirrifletti l-konnessjoni kontinwa bejn il-passat, il-preżent u l-futur. Fi żmien meta l-Awstralja qed tiffaċċja inċertezza fil-vjaġġ ta' rikonċiljazzjoni tagħha, din it-tema tappella lill-Awstraljani kollha biex jimxu 'l quddiem flimkien. Bridging Now to Next tħeġġiġna biex inħarsu 'l quddiem u nkomplu l-ispinta 'l quddiem hekk kif il-lezzjonijiet tal-passat jiggwidawna. Għal aktar informazzjoni żur: Il-Ġimgħa Nazzjonali tar-Rikonċiljazzjoni
3 ta' Ġunju - Jum Mabo (parti mill-Ġimgħa tar-Rikonċiljazzjoni Nazzjonali)
Jum Mabo jimmarka l-anniversarju tas-sentenza tal-Qorti Għolja tal-Awstralja fl-1992 fil-każ Mabo. Din hija ġurnata ta’ sinifikat partikolari għall-Awstraljani tal-Gżejjer tal-Istrett ta’ Torres. L-isem ta’ Eddie ‘Koiki’ Mabo huwa sinonimu mad-drittijiet tat-titlu nattiv. L-istorja tiegħu bdiet f’Mejju 1982 meta hu u sħabu l-aborigeni tal-Gżejjer Murray (Mer) David Passi, Sam Passi, James Rice u Celuia Salee fetħu talba fil-Qorti Għolja għat-titlu nattiv tal-Gżejjer Murray (Mer) fl-Istrett ta’ Torres.
It-talba saret kontra l-Istat ta’ Queensland, li wieġeb billi fittex li jilleġiżla biex jittermina retroattivament kwalunkwe titlu indiġenu fuq il-Gżejjer. Dan ġie kkontestat fil-Qorti Għolja għar-raġuni li ma kienx konsistenti mal-Att dwar id-Diskriminazzjoni Razzjali tal-1975. Fit-3 ta’ Ġunju 1992, il-Qorti Għolja aċċettat it-talba ta’ Eddie Mabo u r-rikorrenti l-oħra li n-nies tagħhom (in-nies Meriam) kienu okkupaw il-Gżejjer ta’ Mer għal mijiet ta’ snin qabel il-wasla tal-Brittaniċi u sabet li n-nies Meriam kienu “intitolati kontra d-dinja kollha għall-pussess, l-okkupazzjoni, l-użu u t-tgawdija tal-artijiet fil-Gżejjer Murray.” Id-deċiżjoni qalbet finzjoni legali li l-Awstralja kienet terra nullius (art li ma tappartjeni lil ħadd) fiż-żmien tal-kolonizzazzjoni Brittanika.
6 – 13 ta' Lulju ‐ Ġimgħa Nazzjonali tan-NAIDOC
Il-ġimgħa tan-NAIDOC (National Aboriginal and Islander Day Observance Committee) tiċċelebra l-kulturi tal-Aboriġini u tal-Gżejjer tat-Torres Strait u tirrikonoxxi l-kontribuzzjonijiet tal-Awstraljani Indiġeni f'diversi oqsma. L-oriġini tagħha jistgħu jiġu rintraċċati għall-emerġenza ta' gruppi Aboriġini fis-snin 20 li fittxew li jżidu l-għarfien dwar l-istatus u t-trattament tal-Awstraljani Indiġeni. L-Awstraljani kollha huma mħeġġa jipparteċipaw. It-tema tal-2025 hija "Il-Ġenerazzjoni li Jmiss: Saħħa, Viżjoni u Legat", tiċċelebra mhux biss il-kisbiet tal-passat iżda l-futur sabiħ li ġej, imsaħħaħ mis-saħħa tal-mexxejja żgħażagħ tagħna, il-viżjoni tal-komunitajiet tagħna, u l-legat tal-antenati tagħna. X'nista' nagħmel biex ninvolvi ruħi fil-Ġimgħa tan-NAIDOC?
4 ta' Awwissu – Jum Nazzjonali tat-Tfal Aboriġinali u tal-Gżejjer tat-Torres Strait
Il-Jum Nazzjonali tat-Tfal Aboriġinali u tal-Gżejjer (NAICD) huwa ċelebrazzjoni tat-tfal Indiġeni. L-NAICD ġie osservat għall-ewwel darba mis-Segretarjat tal-Kura Nazzjonali tat-Tfal Aboriġinali u tal-Gżejjer (SNAICC) fl-1988. Kull sena l-SNAICC jipproduċi u jibgħat riżorsi biex jgħin fiċ-ċelebrazzjonijiet għall-NAICD.
9 ta' Awwissu – Jum Internazzjonali tal-Popli Indiġeni tad-Dinja
Il -Jum Internazzjonali tal-Popli Indiġeni tad-Dinja tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) ġie pproklamat għall-ewwel darba mill-Assemblea Ġenerali f'Diċembru 1994 u jiġi osservat fid-9 ta' Awwissu ta' kull sena biex jippromwovi u jipproteġi d-drittijiet tal-popolazzjoni indiġena tad-dinja. Dan l-avveniment jirrikonoxxi wkoll il-kisbiet u l-kontribuzzjonijiet li jagħmlu l-popli indiġeni biex itejbu kwistjonijiet dinjija bħall-ħarsien tal-ambjent.
3 ta' Settembru – Jum il-Litteriżmu Indiġenu
Jum il-Litteriżmu Indiġenu huwa opportunità biex jinġabru fondi u biex jiġu promossi l-komunitajiet remoti biex ikollhom aċċess ugwali għar-riżorsi tal-litteriżmu. Ħafna familji remoti għandhom inqas minn ħames kotba u jgħixu disa' sigħat 'il bogħod mill-eqreb librerija pubblika.
Noti addizzjonali:
Din hija biss lista qasira ta' wħud mid-Dati Sinifikanti tal-Aboriġini u tal-Gżejjer tat-Torres Strait fl-2025. Hemm dati oħra u avvenimenti lokali sinifikanti li ma ġewx speċifikati f'din il-lista. Jekk jogħġbok għidilna jekk għandekx xi dati addizzjonali x'iżżid ma' din il-lista.
Kif tuża din ir-riżorsa
Holstep Health iħeġġeġ lill-aġenziji membri kollha biex iqassmu din l-informazzjoni u l-kalendarju li jista' jitniżżel lill-persuni rilevanti fl-organizzazzjoni tiegħek. Din il-lista tista' titqiegħed ukoll fuq il-websajt/intranet tal-aġenzija tiegħek jew tiżdied ma' kalendarju ta' avvenimenti u tiġi stampata u murija għall-persunal u l-pubbliku ġenerali.
Grazzi
Grazzi lil Leo Dynevor minn Sector Connect f'NSW talli tawni l-permess li nużaw l-informazzjoni/il-format tagħhom.
Grazzi lil Australian Indigenous HealthInfoNet għall-użu tal-informazzjoni tagħhom li tinsab fuq il-paġna web tagħhom.
Grazzi lil Gary Saunders minn Indigital għall-iżvilupp tax-xogħol artistiku diġitali ddisinjat lokalment, li ġie inkorporat f'dan id-dokument.
Skopri aktar
Programmi tas-saħħa Aboriġinali
Firxa ta' programmi u servizzi biex jgħinu lill-membri tal-komunità Aboriġina u/jew tal-Istrett ta' Torres b'appoġġ għas-saħħa fiżika, is-saħħa mentali, soċjali u kulturali.
Saħħa fiżika
Firxa wiesgħa ta' programmi tas-saħħa alleati fil-komunità u programmi tal-grupp immexxija minn professjonisti tas-saħħa b'esperjenza. Dawn is-servizzi flessibbli u ta' kwalità għolja huma mfassla biex jappoġġjaw il-benesseri, is-saħħa u l-konnessjonijiet soċjali tiegħek.